Chủ đề lần này vừa khó lại vừa dễ. Khó là vì “lắng nghe” là một chủ đề khá lớn. Mà các vị minh sư với trải nghiệm phong phú cùng với sự tu tập miên mật mới có thể thuyết những bài Pháp giá trị. Nó thật sự quá với tôi. Một phần nó dễ là vì tôi cũng đã có những trải nghiệm xương máu, một bài học cho cuộc đời. VIệc bây giờ cần làm là viết sao cho bố cục nó dễ cho người đọc và truyền tải thông điệp chánh kiến.
Vì thế bài viết được thiết kế thành 2 phần: Câu chuyện của tôi & Câu chuyện của chúng ta
- Câu chuyện của tôi – bạn có thể nghe tôi trải lòng về những việc lắng nghe bản thân, mà tôi chưa từng thổ lộ
- Câu chuyện chúng ta – bạn sẽ có thêm góc nhìn mới thông qua những câu chuyện cũ
Bạn có thể đọc xuôi từ trên xuống dưới như bạn vẫn hay làm, hoặc chọn 1 trong 2 phần để bắt đầu và cùng tôi chiêm nghiệm. Nào chúng ta cùng bắt đầu
CÂU CHUYỆN CỦA TÔI
1. Sự khó khăn
2. Quyết định dại dột
3. Kết quả tồi
4. Nguyên nhân
5. Tiến trình thay đổi
6. Kết quả tốt
7. Tổng
“Nếu bạn không lắng nghe mình, thì ai sẽ lắng nghe bạn?
Có bao giờ bạn cảm thấy lạc lõng, mất phương hướng đến tuyệt vọng?
Khi đó chỉ muốn có ai đó, dang rộng vòng tay ra và cứu ta ra khỏi cơn bão cảm xúc này. Và cơn bão ấy kéo đến với tôi khi tôi 18 tuổi. Độ tuổi lưng chừng của những quyết định, những ngã rẽ cuộc đời. Cơm ăn chưa no, lo chưa tới, vừa tốt nghiệp cấp 3 và rớt Đại học. Việc đó làm cho ba mẹ tôi thất vọng rất nhiều. Đặc biệt là ba tôi – người lao động chính trong nhà, ông thường đi sớm về khuya vì cty khá xa, đến tận 25 cây số. Bạn bè tôi lúc đó đứa nào cũng có danh có phận, đứa sinh viên trường y này, đứa sinh viên trường Đại học nọ. Kèm theo những kỳ vọng của ba mẹ và định kiến của xã hội, khiến tôi ngạt thở trước một áp lực vô hình bao phủ.
Không học đại học hay cao đẳng sẽ bị bắt buộc tham gia nghĩa vụ. Đại học đã khép lại với tôi, chỉ còn cánh cửa cao đẳng khuất xa mờ tịt. Tôi sợ đi nghĩa vụ. Mặc dù lúc đó tôi cũng không biết nó là gì. Chỉ nghe mọi người nói lại là nó rất cực, tốn thời gian và công sức, mà kết quả chẳng bằng ai nên thoạt nghe là tôi đã chẳng muốn dính vào. Sự lo sợ vô hình vươn lên như những cột khói xám mù che phủ tầm nhìn. Tôi cặm cụi tìm trên internet hàng giờ liền để tìm cho mình ngôi trường phù hợp và biết được 1 trường chỉ xét điểm lớp 12 đầu vào,nên tôi chuẩn bị hồ sơ nộp vào và may mắn tôi phù hợp.
Khi ấy chưa hiểu rõ mình đam mê gì, sở thích ra sao, xu hướng tính cách là gì, tôi chọn đại ngành công nghệ thông tin – kỹ sư phần mềm mà người ta hay gọi là IT để học. Vì nghĩ mình đó giờ cũng tiếp xúc nhiều với máy tính, cài game này, xóa phần mềm nọ. Hoàn toàn không dựa trên sự lắng nghe để hiểu biết về bản thân một cách sâu sắc, hay dành một giây một khắc nào suy nghĩ cho thấu đáo.
Và rồi chuyện gì tới cũng sẽ tới, tôi trả giá cho hành động thiếu hiểu biết của mình. Bạn bè tôi như những siêu nhân, chúng nó học 1 hiểu 10. Sáng học lý thuyết tối về đã viết được những đoạn code cho tính năng mới của phần mềm. Còn tôi dù đã cố gắng rất nhiều, nhưng vẫn không thể đuổi kịp hay kết duyên được với những ngôn ngữ lập trình logic tới bực mình như C sharp, C#…
Nhiều lần tôi có những suy nghĩ cực đoan như tự ép buộc mình rằng phải hoàn thành khóa học bất chấp cách tà đạo hay chính đạo miễn sao được qua môn và tốt nghiệp. Nhưng đâu đó trong tôi bảo vậy là không ổn. Điểm số ngày càng tệ, tôi bị nợ lại vài môn. Trên hết tôi đánh mất sự tự tin với bản thân với ngành học và với chúng bạn.
Và rồi tôi xin ba bảo lưu ngành học vô thời hạn, vì lý do “con không hợp với ngành này”. Mặc dù đã học tới 5/7 kì còn khoảng nửa năm nữa là tôi tốt nghiệp, trở thành một anh kỹ sư phần mềm, sẽ đi làm và nhận một mức lương khá khẩm vì lúc đó công nghệ thông tin là 1 ngành học “hot” đang đói khát nhân lực.
Quyết định trong như tiếng sét đánh ngang tai ba tôi và gia đình. Thất vọng kia chưa nguôi đã kèm thêm thất vọng mới. Tiền học những năm tháng qua là mồ hôi công thức của ba và mẹ tôi, nay đành đổ sông đổ biển. Ba mẹ mất niềm tin nơi tôi, hơn hết là tôi mất niềm tin với chính bản thân và khả năng của mình.
Chị hai cũng khuyên tôi 1 cách vội vàng là học lại đi chị hỗ trợ tiền học nhưng nào biết tôi không phải vì lười mà bỏ cuộc mà là ngành này không phù hợp cho tôi, cho dù cố gắng ép buộc, tôi cố gắng học rồi tốt nghiệp thì cũng sẽ trở thành một anh kỹ sư phần mềm tồi. Nhưng cuối cùng vì thương tôi nên ba đành chiều ý.
Tôi làm hồ sơ bảo lưu vỏn vẹn trong 1 ngày dưới ánh mắt ngỡ ngàng và tò mò của chúng bạn.
Lúc đó chuyện tình cảm của tôi cũng không được suôn sẻ. Tôi hay trách cô ấy không hiểu và nâng đỡ tôi đúng mực nhưng nói thật ra, đến tôi còn chưa hiểu rõ mình, lấy gì mà bắt người ta phải hiểu mình. Sau đó tôi và cô ấy cũng chia tay. Và tôi là người chủ động nói những lời ấy. Cùng khoảng thời gian đó, sức khỏe là yếu tố thường bên tôi nay cũng không thuộc về tôi. Tôi mắc một căn bệnh về phổi và phải điều trị dài hạn. Mặc dù tôi không hút thuốc, cũng chả uống rượu, lại còn khá trẻ. Bác sĩ nào cũng lắc đầu thương hại cho tôi.
Học sinh cấp 3 ở nước ngoài, sau khi tốt nghiệp trung học. Họ có một năm “Gap year” để đi du lịch, thiện nguyện, tìm hiểu sở thích, đam mê hay xu hướng tính cách của mình, trước khi ra quyết định lớn cho việc chọn ngành bậc Đại học. Tôi cũng có một năm như thế.
Năm “Gap year” của tôi không có tiếng cười, không bạn bè, không có những trải nghiệm, hay đến những vùng đất mới lạ, mà chỉ ở nhà trị bệnh và không làm gì cả.
Năm “Gap year” của tôi là những con số không tròn trĩnh. Không sự học, không công việc, không bạn gái, không gia đình và không sức khỏe.
Tôi nằm co ro và ngủ li bì trong căn phòng khoảng 10m2 với cửa khóa then cài. Không tiếp xúc lấy một ai, cơm bưng nước rót mỗi ngày từ mẹ tôi. Mẹ tôi lúc chỉ nghĩ tôi lười, ham ngủ và dưỡng bệnh. Đến giờ khi nhìn lại, tôi nghĩ lúc đó mình bị trầm cảm. Cảm giác không hẳn là cô đơn mà nó là cảm giác của sự tê liệt, của những cảm xúc lưng chừng không xác định. Là sự tổng hòa của một chút tiêu cực, một chút chán trường, một chút buồn bã và một chút tự trách mình…
Hơn nửa năm trôi đi vô nghĩa, tháng 7, tháng 8 rồi đến tháng 9. Không có gì tốt đẹp xảy ra. Cho đến khi một lần vô tình tôi nghe thấy một đoạn pháp thoại về sự khổ đau và chuyển hóa từ thầy Thích Phước Tiến. Càng nghe tôi càng sáng ra, lúc đó tôi bừng tỉnh và tiếp tục nghe ngấu nghiến các bài pháp thoại khác của thầy và những bậc minh sư khác. Và tôi quyết định thay đổi.
Thay đổi không phải con người bên ngoài mà là thay đổi con người bên trong. Tôi lắng nghe bản thân nhiều hơn thông qua phương pháp thiền, học được từ Sư ông Thích Thanh Từ. Khi đó tôi ngồi thiền liên tục mỗi ngày lúc 5 giờ sáng. Khi tâm trạng tôi tốt hơn, tôi đi tập Gym và lao mình tìm hiểu tính cách, sở trường và đam mê của mình qua những phương pháp như DISC, MBTI, thần số học, các chòm sao… Qua các bài trắc nghiệm cung cấp cho tôi cái nhìn đa chiều về bản thân mình, và phát hiện ra mình có khả năng lớn về mỹ thuật và sáng tạo. Tuy vẫn chưa rõ rệt nhưng đủ để cho tôi lấy lại phần nào sự tự tin và hy vọng.
Tôi quyết định đi học lại. Chọn lại ngành học khác cũng ở trường tôi đã bảo lưu nhưng với một chuyên ngành hoàn toàn mới. Đó là ngành thiết kế đồ họa. Trong khoảng thời gian chờ khóa mới tôi đi làm thêm nhiều vị trí công việc với cùng với đứa bạn thân, đi những chuyến đi phượt đầu tiên, nó giúp tôi trở nên khoan khoái và trải nghiệm được nhiều bài học giữa người và người. Khi đó bệnh tình tôi cũng dần hồi phục những cơn đau thắt ngực không còn hiện diện, những cơn ho sặc sụa cũng không còn. Tôi chính thức bước vào một ngành học mới, ngành học với chính tay mình đã chọn, đã đầu tư thời gian tìm hiểu và trên hết ngành học mà tôi đã lắng nghe con tim mình để chọn.
Vào ngành thiết kế đồ họa, tôi như “cá được gặp nước”. Những kiến thức, bài tập về đồ họa trở nên dễ hiểu và gần gũi với tôi đến kì lạ. Một phần vì thương ba mẹ tôi muốn học tốt. Một phần tôi được về đúng với môi trường của mình nên cả 7/7 học kì, không học kỳ nào mà tôi không nằm trong top những học sinh xuất sắc. Có kì thuận lợi tôi xếp hạng 2 khối đồ họa toàn trường chỉ sau bạn đứng nhất với nửa điểm. Rồi tôi được vào vai của một leader dẫn dắt team mình hoàn thành đồ án và tốt nghiệp. Tiếp theo đó là chặng đường hơn 5 năm tầm sư học đạo của tôi trong ngành thiết kế mỹ thuật và sáng tạo. Tôi chưa bao giờ nghi ngờ về khả năng của mình. Nếu có chỉ là còn những hạt giống nào mà tôi chưa vung vén để nó đơm hoa kết trái.
Khi kết quả trở nên khả quan, ba mẹ tôi cũng dần yên tâm về tôi, tôi dần lấy lại được niềm tin từ họ. Ba tôi có khi còn khen con trước mặt bạn bè. Trước 3 tháng khi tôi tốt nghiệp tôi tìm lại người thương của mình, đồng thời chia sẻ chân thành khó khăn lúc trước tôi mắc phải, nên đành đưa ra quyết định đau lòng ấy. Cô ấy cũng chân thành lắng nghe và giải bày với tôi. Bệnh phổi tôi hoàn toàn lành hẳn và sau đó tôi tốt nghiệp.
Cám ơn bạn đã đọc tới những dòng chữ này, những hàng chữ dài ngoằn cũng như cuộc hành trình lắng nghe bản thân của tôi. Chắc chắn nó sẽ không dừng lại. Giá như lúc trước tôi đã không có những giây phút tĩnh lặng, tự cách biệt mình với xung quanh, tự chữa lành và định tĩnh suy xét. Hay không mời được vị thầy bên trong (Inner teacher) mình lên, giao tiếp với mình, để tỏ tường sự việc thì chắc đến giây phút này tôi cũng chỉ là một “con cá khô” không rõ mình là ai, có đam mê, sở trường và nghề nghiệp gì.
Có lắng mới có nghe, nghe tiếng gọi của con tim thay cho khối óc vốn được thuần bởi xã hội, môi trường và đặc biệt là những người nuôi ta, đã gò ta vào một khung cứng nhắc, bất định. Hiểu rõ “mình” ở đây có 2 ngữ nghĩa. Một “mình” là ta, là tôi, là cái thân bạn đang sở hữu. Hai là “mình” tên gọi thân thiết với những người thương, vợ chồng, người bạn thân thiết bên ta. Hiểu ta cũng chính là hiểu “mình”. Hiểu “mình” cũng chính là hiểu ta.
Hiểu “mình” thì chính hiểu ta
Hiểu ta cũng chính hiểu “mình” mà thôi
Một mai tâm rõ, lắng soi
Tựa bình minh mới, tinh khôi đầu ngày.
CÂU CHUYỆN CỦA CHÚNG TA
1. Thực trạng
2. Nguyên nhân
3. Kết quả
4. Giải pháp
Có lắng mới có nghe, có nghe mới có hiểu, có hiểu mới có thương.
Khởi đầu của tiến trình “Hiểu và Thương” bắt đầu từ chữ lắng nghe
Tiếng trung dùng từ “thính”
Chữ “Thính” (聽) bao gồm bộ “Nhĩ” (耳 – tai), bộ “Vương” (王 – vua), chữ “Thập” (十 – mười), chữ “Mục” (目 – mắt), chữ “Nhất” (一) và chữ “Tâm” (心)
Nếu ghép các bộ này vào nhau chúng ta sẽ hiểu được hàm ý mà người xưa muốn gửi gắm: Khi lắng nghe một ai đó, chúng ta phải khiến người ấy cảm thấy mình quan trọng như một vị vua (chữ Vương), và lắng nghe bằng đôi tai của mình (bộ Nhĩ). Đồng thời chúng ta còn phải dồn mọi ánh nhìn và sự chú ý tới họ (chữ Thập, chữ Mục). Nhưng như vậy vẫn chưa đủ, điều quan trọng nhất là phải dành trọn trái tim để cảm nhận những điều họ nói (chữ Nhất, Tâm). Chỉ có như vậy chúng ta mới có thể lắng nghe trọn vẹn những tâm tư tình cảm mà họ muốn truyền tải từ đó mới tiện bề nâng đỡ.
Còn tiếng anh lại có câu “ Listening Deeply” – Nghe sâu
Nhưng lại không gãy gọn, sâu sắc bằng tiếng Việt của ta.
“Lắng nghe”. Có lắng mới có nghe.
Lắng nghe chính mình giống như Người mẹ chăm con lúc lọt lòng. Con có khóc mẹ liền bỏ dở công việc, ngồi xuống và quan sát, con, xem con có khát sữa, có nóng, có lạnh hay có con gì tổn thương con của mẹ không. Từ đó kịp thời ứng phó. Thì việc lắng nghe “mình” cũng như vậy.
Ông bà ta có câu ”Không ai hiểu con bằng mẹ”. Mẹ là người sinh ta ra từ lúc “đỏ au” đến khi trưởng thành vạm vỡ. Ta ăn gì, đi đâu mẹ điều biết. Mẹ là người hiểu rõ tâm ý ta nhất. Nhưng cũng có câu “Ba mẹ sinh con, trời sinh tính” Ba mẹ sinh ta ra thôi, còn ông trời mới là người hiểu ta nhất, biết tánh tình ta.
Vậy ai sẽ sẽ người hiểu ta nhất ?
Tôi không rõ người nào sẽ hiểu ta nhất. Có thể là mẹ ta, cha ta hay một người tri kỷ nào đó nhưng quan trong trên hết ta phải là người hiểu mình nhất thông qua việc lắng nghe bản thân.
Khi ta lắng nghe bản thân, ta có thể xác định được ước muốn, khát vọng, giá trị và mục tiêu của mình, từ đó ta có thể phát triển và trưởng thành hơn. Ngoài ra, khi lắng nghe bản thân mình, ta có thể nhận biết và đối phó với các vấn đề, căng thẳng, hoặc thách thức trong cuộc sống một cách hiệu quả hơn. Việc lắng nghe người khác rất quan trọng vì nó giúp chúng ta hiểu được suy nghĩ và cảm xúc của họ, tạo ra một môi trường giao tiếp tốt hơn, và giúp chúng ta hoàn thiện bản thân.
Nguyên nhân của sự không lắng nghe người khác có thể do nhiều yếu tố, từ sự thiếu tôn trọng, tự tin quá mức, đến nỗi sợ, sự kiêu ngạo, sự tham lam. Việc lắng nghe người khác rất quan trọng vì nó giúp chúng ta hiểu được suy nghĩ và cảm xúc của nhau, tạo ra một môi trường giao tiếp tốt hơn, và giúp chúng ta hoàn thiện bản thân.
Sẽ như thế nào nếu vợ chồng không lắng nghe nhau, mẹ con không lắng nghe nhau, anh em không lắng nghe nhau?
Giống như câu chuyện “Nồi cơm của Khổng Tử”
Thời ấy chiến tranh triền miên, dân chúng lầm than đói khổ. Thầy trò Khổng Tử cũng lâm vào cảnh màn trời chiếu đất, rau cháo cầm hơi. Tuy vậy không một ai kêu than, thoái chí tất cả điều cùng thầy mình đi du thuyết khắp nơi . Nhan Hồi và Tử Lộ là hai học trò ưu tú nhất của Khổng Tử. May mắn thay, ngày đầu tiên đến nước Tề có một phú hào nghe danh Khổng Phu Tử nên đã biếu thầy trò một ít gạo… Khổng tử liền phân công Tử lộ dẫn môn sinh vào rừng kiếm rau. Còn việc thổi cơm thì Nhan Hồi đảm nhận.
Đang đọc sách bỗng nghe một tiếng “cộp” từ nhà bếp vọng lên, Khổng Tử ngừng đọc, liếc mắt nhìn xuống… thấy Nhan Hồi từ từ mở vung, lấy đũa xới cơm rồi cho vào tay và nắm lại từng nắm… Xong, Nhan Hồi đậy vung lại, dừng chốc lát… rồi từ từ đưa nắm cơm lên miệng… Khi đó Không tử rất thất vọng và nói: “Chao ôi! Trò yêu của ta lẽ nào lại ăn vụng thầy, vụng bạn thế sao? Còn đâu lễ nghĩa, đạo lý? Bao kỳ vọng đặt vào nó thế là đổ sông, đổ biển cả rồi!”.
Sau đó, Tử Lộ cùng các môn sinh khác mang rau về… Nhan Hồi lại luộc rau… Khi đến giờ dung cơm.Khổng Tử ngồi dậy và nói rằng: “Các con ơi! Chúng ta đi từ đất Lỗ sang Tề đường xa vạn dặm, thầy rất mừng vì trong hoàn cảnh loạn lạc, dãi nắng dầm mưa, đói khổ như thế này mà các con vẫn giữ được tấm lòng trong sạch, các con vẫn yêu thương đùm bọc nhau, các con vẫn một dạ theo thầy, trải qua bao nhiêu chặng đường đói cơm, khát nước …
Hôm nay, ngày đầu tiên đến đất Tề, may mắn làm sao thầy trò ta lại có được bữa cơm. Bữa cơm đầu tiên trên đất Tề làm thầy chạnh lòng nhớ đến quê hương nước Lỗ. Thầy nhớ đến cha mẹ thầy… cho nên thầy muốn xới một bát cơm để cúng cha mẹ thầy, các con bảo có nên chăng? Trừ Nhan Hồi đứng im, còn các môn sinh đều chắp tay thưa: “Dạ thưa thầy, nên ạ!” Khổng Tử lại nói: “Nhưng không biết nồi cơm này có sạch hay không?”
Tất cả học trò không rõ ý Khổng Tử muốn nói gì nên ngơ ngác nhìn nhau. Lúc bấy giờ Nhan Hồi liền chắp tay thưa: “Dạ thưa thầy, nồi cơm này không được sạch.”
Khổng Tử hỏi: “Tại sao?”
Nhan Hồi thưa: “Dạ, khi cơm chín con mở vung ra xem thử cơm đã chín đều chưa, chẳng may một cơn gió tràn vào, bồ hóng và bụi trên nhà rơi xuống làm bẩn cả nồi cơm. Con đã nhanh tay đậy vung lại nhưng không kịp. Sau đó con liền xới lớp cơm bẩn ra, định vứt đi … nhưng lại nghĩ: cơm thì ít, anh em lại đông, nếu bỏ lớp cơm bẩn này thì vô hình trung làm mất một phần ăn, anh em hẳn phải ăn ít lại. Vì thế cho nên con đã mạn phép thầy và tất cả anh em, ăn trước phần cơm bẩn ấy, còn phần cơm sạch để dâng thầy và tất cả anh em …
Thưa thầy, như vậy là hôm nay con đã ăn cơm rồi … bây giờ, con xin phép không ăn cơm nữa, con chỉ ăn phần rau. Và … thưa thầy, nồi cơm đã ăn trước thì không nên cúng nữa ạ!”
Nghe Nhan Hồi nói xong, hiểu rõ ràng sự việc, Khổng Tử ngửa mặt lên trời mà than rằng: “Chao ôi! Thế ra trên đời này có những việc chính mắt mình trông thấy rành rành mà vẫn không hiểu được đúng sự thật! Suýt tí nữa là Khổng Tử này trở thành kẻ hồ đồ!”
Giá như lúc đó Khổng Tử trách tội vội người học trò mà không đặt ra câu hỏi thông minh, nhạy bén để tìm hiểu sự tình, lắng nghe sự giãi bày của cậu, có phải đã đổ oan cho cậu học trò mình tin tưởng nhất. Chuyện chính mắt ta thấy, tai ta nghe chưa chắc đã là sự thật vì vậy sự lắng nghe, giải bày là tất yếu.
Hay trong tác phẩm Chuyện người con gái Nam Xương của Nguyễn Dữ! Giá như Trương Sinh lắng nghe Vũ Nương giải bày để biết rằng đó chỉ là một cái bóng, một trò chơi với con để xoa dịu nỗi nhớ cha, nhớ chồng, thì nàng đã không gieo mình xuống sông Hoàng Giang để minh oan cho nỗi nhục ngoại tình
“Nếu bạn không lắng nghe mình, thì ai sẽ lắng nghe bạn?
Đây là một bài thơ nổi tiếng của Tổ Trúc Lâm Yên Tử Việt Nam, phật Hoàng Trần Nhân Tông
**Hán Văn**
Cư trần lạc đạo thả tùy duyên.
Cơ tắc xan hề, khốn tắc miên.
Gia trung hữu bảo hưu tầm mịch;
Đối cảnh vô tâm mạc vấn Thiền.
**Dịch Thơ:**
“Ở đời vui đạo hãy tùy duyên
Đói đến thì ăn nhọc ngủ liền
Trong nhà có báu thôi tìm kiếm
Đối cảnh vô tâm chớ hỏi Thiền.
Trong đó câu thứ 3 “Gia trung hữu bảo hưu tầm mịch” ý nói trong nhà ta đã có bảo vật rồi, chạy đâu mà tìm mà kiếm nữa! Việc bây giờ ta cần làm là ngồi xuống định tĩnh và mời những giá trị ấy lên. Có lắng mới có nghe. Chớ chạy đi đâu vội mà cứ “ngồi yên, ngồi yên, uống trà, uống trà”. Không mong cầu chuyện tương lai không nhớ lại chuyện quá khứ và rồi cái gì tới cũng sẽ tới, chúc mừng bạn, bạn đã mời lên con người trong trẻo nhất trong bạn. Một vị thầy bên trong (Inner teacher) sẵn sàng nói cho bạn biết bạn là ai, cần phải làm gì.
Nghe sâu, hiểu thấu, thương nhiều
Cớ đâu mà hay trách vội
Tổn thương là tan nát lòng
Tanh tình tang tính tình tang
2 comments
I like what you guys are usually up too. Such
clever work and reporting! Keep up the great works
guys I’ve incorporated you guys to blogroll.
Appreaciated <3